Freske srednjovekovnih kraljeva u crkvi u Karanu (VIDEO)

KARAN – Bela crkva u užičkom selu Karan posebna je po nekoliko elemenata. Između ostalog, u ovoj crkvi nalazi se i freska na kojoj je prikazan kralj, a kasniji car Dušan, što svedoči o njenoj starosti.

Bela crkva posvećena Blagovestima zadužbina je župana Petra Brajana i sudeći prema vladarskim predstavama na zidu izgrađena je i oslikana sredinom 14. veka, u vreme kada je srpskom kraljevinom vladao Stefan Uroš IV Dušan, kasniji car. Nezvanični podaci kažu da, izuzimajući prostore Kosova, Severne Makedonije i severa Grčke, nigde na Balkanu, samim tim ni u Srbiji, ne postoji makar delimično sačuvana freska ovog vladara. Uz kralja Stefana Dušana prikazani su još njegovi preci, Sveti Simeon, Sveti Sava i kralj Stefan Uroš II Milutin.

„Zaključuje se da je crkva rađena u vreme kada je Dušan još uvek bio kralj. Takođe, veruje se da je kralj Milutin oslikan jer je u vreme njegove vladavine župan Petar Brajan počeo uspon, a svoj vrhunac je dostigao u vreme kralja Dušana. Stefan Dečanski verovatno nije naslikan iz razloga dinastičkih sukoba tog doba“, kaže jerej Marko Erić, starešina karanske crkve.

Na istoj kompoziciji je i kraljica Jelena, dok se za delimično sačuvani dečački lik pretpostavlja da je u pitanju naslednik i potonji car Stefan Uroš V.

„Ako se ispostavi da je to zaista car Uroš Nejaki onda bi se moglo zaključiti da je crkva oslikana 1342. godine, u vreme kada je on bio dečak od nekih šest godina. Ukoliko je to neko od plemića ili štitonoša onda bi se građenje i oslikavanje crkve moglo pomeriti u 30-te godine 14. veka“, dodaje otac Marko.

Nasuprot zida sa freskom vladarske porodice predstavljen je ktitor, župan Petar Brajan, vladar tadašnje Lužnice, jedne od severnijih oblasti srpske kraljevine. On, prema srednjovekovnom običaju, predaje maketu hrama njegovoj zaštitnici, u ovom slučaju Bogorodici.

„Uz župana naslikana je njegova supruga Struja i njegove ćerke. Pretpostavlja se da je crkva bila i mauzolej porodice, a s obzirom na to da je posvećena Blagovestima, uzimajući u obzir činjenicu da je župan imao samo žensku decu, može se pretpostaviti da je na ovaj način želeo da od Boga izmoli muškog naslednika“, dodaje otac Marko.

O ovoj crkvi svojevremeno je doktorsku disertaciju radio istoričar umetnosti Milan Kašanin. Osim ikone Bogorodice Trojeručice, po kojoj je ovaj hram prepoznatljiv, na zidovima se može videti Noje sa barkom, retko prikazivana Sveta Marina koja maljem ubija demona, a prava retkost su prikazi sveštenika i monaha u oltarskom prostoru, u kojem je među prvim hrišćanskim arhijerejima prikazan i rimski papa Silvester.